Η συνολική φορολογική επιβάρυνση στην Ελλάδα παραμένει στα ίδια επίπεδα με το 2019, παρά τις μειώσεις φορολογικών συντελεστών και ασφαλιστικών εισφορών που έχουν πραγματοποιηθεί στο διάστημα αυτό, όπως αυτό προκύπτει από σχετική ανάλυση του ΚΕΦΙΜ.
Παράλληλα, η κατανάλωση εξακολουθεί να επιβαρύνεται μέσω της έμμεσης φορολογίας, ενώ η κατανομή των δημόσιων δαπανών αναδεικνύει σημαντικές αποκλίσεις από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ιδίως στην κοινωνική προστασία.
Η ανάλυση αξιοποιεί τα πλέον πρόσφατα στοιχεία της Eurostat για τη φορολογική επιβάρυνση, που δημοσιεύθηκαν στις 28 Οκτωβρίου, και εξετάζει όχι μόνο το ύψος των φόρων και των εισφορών που εισπράττει το κράτος, αλλά και τη σύνθεσή τους και την κατανομή των δημόσιων δαπανών.
Με λίγα λόγια – Γιατί η φορολογική επιβάρυνση και η κατανομή των δημόσιων δαπανών μάς αφορούν όλους:
- Γιατί οι μειώσεις των φορολογικών συντελεστών δεν συνεπάγονται αυτομάτως αντίστοιχη μείωση της συνολικής φορολογικής επιβάρυνσης. Η αύξηση των εισοδημάτων, των τιμών και της οικονομικής δραστηριότητας, καθώς και η αποτελεσματικότερη είσπραξη φόρων, επηρεάζουν το τελικό αποτέλεσμα.
- Γιατί το φορολογικό μείγμα επηρεάζει την καθημερινότητά μας. Η μεγάλη εξάρτηση των κρατικών εσόδων από τους έμμεσους φόρους σημαίνει υψηλή φορολογική επιβάρυνση της κατανάλωσης αγαθών και υπηρεσιών.
- Γιατί δεν έχει σημασία μόνο πόσα εισπράττει το κράτος, αλλά και πού τα δαπανά. Η Ελλάδα αφιερώνει μικρότερο ποσοστό του ΑΕΠ στην υγεία και την παιδεία σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, παρά το γεγονός ότι η συνολική δημόσια δαπάνη είναι υψηλότερη.
- Γιατί η κατανομή της κοινωνικής προστασίας επηρεάζει διαφορετικά τις γενιές. Η ιδιαίτερα μεγάλη συμμετοχή των συντάξεων στη συνολική δαπάνη κοινωνικής προστασίας συνοδεύεται από αναλογικά περιορισμένους πόρους για την υποστήριξη της οικογένειας, των παιδιών και των ατόμων με αναπηρία.
Τα βασικά ευρήματα της ανάλυσης
- Στο 41,3% του ΑΕΠ διαμορφώθηκε η συνολική φορολογική επιβάρυνση στην Ελλάδα το 2025, ακριβώς όσο και το 2019. Ο μέσος όρος των 27 κρατών-μελών της ΕΕ ήταν 37,9%, δηλαδή 3,4 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερος.
- Τα συνολικά έσοδα από φόρους και κοινωνικές εισφορές αυξήθηκαν κατά περίπου 35% σε ονομαστικούς όρους, από 76,4 δισ. ευρώ το 2019 σε 103,2 δισ. ευρώ το 2025.
- Η Ελλάδα κατατάσσεται τέταρτη στην ΕΕ ως προς την επιβάρυνση από έμμεσους φόρους. Τα έσοδα από την κατηγορία αυτή αντιστοιχούν στο 17,2% του ΑΕΠ, έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου 13,4%. Μόνο ο ΦΠΑ αντιστοιχεί στο 9,4% του ΑΕΠ, έναντι 7,2% στην ΕΕ.
- Η επιβάρυνση από άμεσους φόρους είναι χαμηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, στο 11,0% του ΑΕΠ έναντι 12,2%, ενώ οι κοινωνικές εισφορές είναι υψηλότερες, στο 13,0% έναντι 12,1%.
- Σχεδόν το 80% της δαπάνης κοινωνικής προστασίας στην Ελλάδα κατευθύνεται σε συντάξεις γήρατος και επιζώντων, έναντι περίπου 62% στην ΕΕ, σύμφωνα με τα στοιχεία του 2024.
- Η Ελλάδα δαπανά αναλογικά λιγότερα για την υγεία και την παιδεία από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Το 2024 οι δημόσιες δαπάνες για την υγεία αντιστοιχούσαν στο 5,7% του ΑΕΠ έναντι 6,8% στην ΕΕ και για την παιδεία στο 3,9% έναντι 5,0%
Πού πηγαίνουν 1.000 ευρώ κοινωνικής προστασίας;
Η ανάλυση αναδεικνύει σημαντικές διαφορές στον τρόπο με τον οποίο κατανέμονται οι κοινωνικές δαπάνες στην Ελλάδα σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρωπαϊκή Ένωση. Ειδικότερα, σύμφωνα με τα στοιχεία του 2024, από κάθε 1.000 ευρώ που δαπανά το ελληνικό κράτος για κοινωνική προστασία:
- 786 ευρώ κατευθύνονται σε συντάξεις γήρατος και επιζώντων, έναντι 618 ευρώ κατά μέσο όρο στην ΕΕ.
- 85 ευρώ κατευθύνονται σε ασθένεια και αναπηρία, έναντι 141 ευρώ στην ΕΕ.
- 51 ευρώ κατευθύνονται στην οικογένεια και τα παιδιά, έναντι 124 ευρώ στην ΕΕ.
- 40 ευρώ κατευθύνονται στην ανεργία, έναντι 47 ευρώ στην ΕΕ.
- 28 ευρώ κατευθύνονται στην αντιμετώπιση του κοινωνικού αποκλεισμού, έναντι 41 ευρώ στην ΕΕ.
- 11 ευρώ κατευθύνονται στη στέγαση, έναντι 12 ευρώ στην ΕΕ.
Η εικόνα αυτή καταδεικνύει ότι, ενώ η Ελλάδα διαθέτει για την κοινωνική προστασία περίπου το ίδιο μερίδιο των συνολικών δημόσιων δαπανών με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, η κατανομή των πόρων είναι σημαντικά διαφορετική, με πολύ μεγαλύτερη έμφαση στις συντάξεις και αισθητά μικρότερη στις ανάγκες των οικογενειών και των παιδιών.
Γιατί οι μειώσεις φόρων δεν οδήγησαν σε μείωση της συνολικής φορολογικής επιβάρυνσης;
Παρά τις μειώσεις φόρων και ασφαλιστικών εισφορών από το 2019, η συνολική φορολογική επιβάρυνση παραμένει στα ίδια επίπεδα. Η εξέλιξη αυτή εξηγείται, μεταξύ άλλων, από την αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας και της απασχόλησης, τη βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης και την επίδραση του πληθωρισμού στα φορολογικά έσοδα. Ρόλο διαδραματίζει και η δημοσιονομική ολίσθηση, καθώς η αύξηση των ονομαστικών μισθών χωρίς αντίστοιχη αναπροσαρμογή των φορολογικών κλιμακίων μπορεί να αυξάνει τη φορολογική επιβάρυνση χωρίς πραγματική ενίσχυση της αγοραστικής δύναμης.
Παράλληλα, η Ελλάδα βελτίωσε τη θέση της στον Δείκτη Διεθνούς Φορολογικής Ανταγωνιστικότητας, από την 34η θέση το 2019 στην 23η το 2026, παραμένοντας ωστόσο χαμηλά στη φορολογία κατανάλωσης και περιουσίας. Τα ευρήματα αναδεικνύουν τα περιθώρια για περαιτέρω μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης και απλούστευση του φορολογικού συστήματος.
Ο Πρόεδρος του ΚΕΦΙΜ, Νίκος Ρώμπαπας, δήλωσε:
«Οι μειώσεις φορολογικών συντελεστών και ασφαλιστικών εισφορών από το 2019 είναι μια θετική εξέλιξη. Το γεγονός όμως ότι η συνολική φορολογική επιβάρυνση παραμένει στο ίδιο επίπεδο, σημαντικά υψηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, δείχνει ότι υπάρχουν ακόμη ουσιαστικά περιθώρια ελάφρυνσης των πολιτών και των επιχειρήσεων.
Η αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας και η αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής πρέπει να δημιουργούν χώρο για περαιτέρω μειώσεις φόρων, ιδιαίτερα στην κατανάλωση, και για ένα απλούστερο και πιο ανταγωνιστικό φορολογικό σύστημα.
Σε κάθε περίπτωση, η συζήτηση για τη φορολογία δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στο πόσα εισπράττει το κράτος. Εξίσου σημαντικό είναι πώς αξιοποιούνται αυτοί οι πόροι. Η σημαντικά μικρότερη συμμετοχή της υποστήριξης των οικογενειών και των παιδιών στις κοινωνικές δαπάνες, σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη, αναδεικνύει την ανάγκη να εξετάσουμε σοβαρά τις προτεραιότητες των δημόσιων δαπανών».
«Η ανάλυση της φορολογικής επιβάρυνσης στην Ελλάδα, 2019–2025: Τι εισπράττει το κράτος σε φόρους και πού τα δαπανά;» συντάχθηκε από τον Πρόεδρο του ΚΕΦΙΜ Νίκο Ρώμπαπα και τον Επικεφαλής Ερευνών Κωνσταντίνο Σαραβάκο.
Βασίζεται σε στοιχεία της Eurostat για τα φορολογικά έσοδα και τις δημόσιες δαπάνες, καθώς και σε στοιχεία του Δείκτη Διεθνούς Φορολογικής Ανταγωνιστικότητας του Tax Foundation. Η σύγκριση με την ΕΕ γίνεται με τον απλό αριθμητικό μέσο όρο των 27 κρατών-μελών. Τα στοιχεία φορολογικής επιβάρυνσης καλύπτουν την περίοδο 2019–2025, ενώ η ανάλυση των κοινωνικών δαπανών βασίζεται σε στοιχεία έως το 2024.