Σύντομα αναμένεται να κατατεθεί στη Βουλή το νομοσχέδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης σύμφωνα με το οποίο προβλέπεται ριζικό “λίφτινγκ” στο καθεστώς της κληρονομικής διαδοχής.
Mε το εν λόγω νομοσχέδιο οι κληρονόμοι θα απαλλαγούν από την «αυτόματη» καταβολή των χρεών των κληρονομουμένων και τον πλήρη διαχωρισμό της κληρονομιαίας περιουσίας από την ατομική περιουσία του κληρονόμου.
Αυτή είναι από τις πιο σημαντικές μεταρρυθμίσεις που γίνονται τα τελευταία χρόνια στο κληρονομικό δίκαιο και μάλιστα ο στόχος είναι να αντιμετωπιστεί ένα χρόνιο πρόβλημα που έφερνε μαζικές αποποιήσεις κληρονομιών. Υπενθυμίζεται πως μέχρι σήμερα, οι κληρονόμοι είχαν απεριόριστη ευθύνη για τα χρέη του θανόντος και αυτό πολλές φορές τους οδηγούσε στην αποποίηση ακόμη κληρονομιών με σημαντική περιουσιακή αξία, προκειμένου να μην βρεθούν αντιμέτωποι με άγνωστες ή δυσβάσταχτες οφειλές. Το πρόβλημα αφορούσε μακρινούς συγγενείς ακόμη και στα παιδιά τους, οι οποίοι έπρεπε να κινηθούν εντός ενός καθεστώτος νομικής ανασφάλειας όσον αφορά τον χρόνο για την έναρξη και τη διαδοχή των προθεσμιών αποποίησης.
Το νέο καθεστώς
Με την ενεργοποίηση του νέου πλαισίου, η φιλοσοφία αυτή θα αλλάξει. Η εξόφληση των χρεών του αποβιώσαντος θα γίνεται μόνο από την κληρονομική περιουσία και δεν θα επιβαρύνουν την ατομική περιουσία του κληρονόμου.
Εάν όμως υπάρχουν οφειλές, τότε η κάλυψη αυτών θα γίνεται από τα στοιχεία της κληρονομίας, ενώ προβλέπεται ότι για να αποπληρωθούν αυτά θα μπορεί να εκποιείται ακόμη και ένα μόνο ακίνητο, με την προϋπόθεση ότι αυτό επαρκεί. Την ίδια στιγμή, ενισχύεται το σύστημα δικαστικής εκκαθάρισης, προκειμένου να μην γίνονται οι μαζικές αποποιήσεις και να διασφαλίζεται η ομαλή διαχείριση των κληρονομικών υποθέσεων. Αξίζει να σημειωθεί πως ο απόλυτος διαχωρισμός μεταξύ κληρονομιαίας και ατομικής περιουσίας του κληρονόμου αναμένεται να φέρει ευρείες οικονομικές επιπτώσεις, όπως:
- δραστικό περιορισμό φαινομένου των αποποιήσεων καθώς θα γίνει επανένταξη αυτών στην οικονομική δραστηριότητα μεγάλος όγκος περιουσιακών στοιχείων. Μέχρι σήμερα αυτά ήταν αδρανή.
- ενίσχυση της ρευστότητας των κληρονόμων και της εμπορευσιμότητας των ακινήτων. Και αυτό επειδή το περιβάλλον για τους επενδυτές καιτους αγοραστές θα είναι πιο ασφαλές και θα υπάρχει μεγαλύτερη διαφάνεια
- οι οικογενειακές επιχειρήσεις δεν θα απειλούνται πλέον από άγνωστα χρέη του παρελθόντος.
- Οι κληρονόμοι θα μπορούν να συνεχίζουν τη λειτουργία τους, να διατηρήσουν τις θέσεις εργασίας και να συμβάλλουν στη σταθερότητα της αγοράς.
- Θα ενεργοποιηθούν περιουσίες που είναι σε αδράνεια κάτι που εκτιμάται πως θα ενισχύσει την παραγωγικότητα και θα αυξήσει τα δημόσια έσοδα μέσω μεταβιβάσεων και νέων επενδύσεων.
Αξίζει να σημειωθεί πως στις 16 Σεπτεμβρίου 2026 εκτιμάται πως θα αρχίσει η μετάβαση στο νέο καθεστώς.
Τα παραδείγματα
Παρακάτω παρατίθενται κάποια σχετικά παραδείγματα:
1.Εάν ο κληρονόμος αποδέχεται κατοικία αξίας 150.000 ευρώ που συνοδεύεται από οφειλές του θανόντος ύψους 40.000 ευρώ προς την Εφορία και τα ασφαλιστικά ταμεία.
- Με το υφιστάμενο καθεστώς, ο κληρονόμος μπορεί να καλύψει τα χρέη ακόμη και από την προσωπική του περιουσία, εάν αυτά ξεπερνούν την αξία της κληρονομίας.
- Με το νέο σύστημα, η εξόφληση των οφειλών γίνεται μόνο από την κληρονομιαία περιουσία, χωρίς να έχει κάποια επιβάρυνση ο κληρονόμος στα προσωπικά του περιουσιακά στοιχεία.
2. Εάν μια οικογενειακή επιχείρηση περνά στην κυριότητα των παιδιών του ιδρυτή της και αφήνει πίσω του απλήρωτα δάνεια και επαγγελματικές υποχρεώσεις.
- Με το υφιστάμενο σύστημα οι κληρονόμοι συχνά έκαναν αποποίηση της κληρονομίας, επειδή φοβόντουσαν ότι άγνωστα χρέη θα έθεταν σε κίνδυνο την ατομική τους περιουσία.
- Με το νέο πλαίσιο, η κάλυψη των χρεών γίνεται μόνο από τα περιουσιακά στοιχεία της επιχείρησης και της κληρονομίας, κάτι που επέτρεπε στο να συνεχιστεί η λειτουργία της αλλά και να διατηρηθούν θέσεις εργασίας.
3.Η περίπτωση του μακρινού συγγενή
- Με υφιστάμενο καθεστώς, ο μακρινός συγγενής μπορούσε να βρεθεί ξαφνικά αντιμέτωπος με διαδοχικές προθεσμίες αποποίησης, ακόμη και χωρίς σαφή εικόνα για τα χρέη της κληρονομίας.
- Με το νέο πλαίσιο, αίρεται αυτή η αβεβαιότητα, καθώς ο συγγενής μπορεί να κάνει αποδοχή κληρονομιάς και να γνωρίζει πως η εξόφληση τυχόν οφειλών θα γίνεται μόνο από την κληρονομική περιουσία και δεν θα γίνεται μεταφορά αυτών στην ατομική του περιουσία, κάτι που θα περιορίσει ουσιαστικά τον κίνδυνο και τη νομική ανασφάλεια.