Σε ισχύ τίθεται, από σήμερα, το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ), με στόχο να διαμορφώσει σαφείς και ενιαίους κανόνες για τη χωροθέτηση νέων έργων ΑΠΕ και μονάδων αποθήκευσης σε ολόκληρη τη χώρα. Το νέο πλαίσιο εισάγει αυστηρότερους περιορισμούς και διευρυμένες ζώνες αποκλεισμού, με ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία του φυσικού και πολιτιστικού πλούτου, του τοπίου και των τοπικών κοινωνιών, ενώ παράλληλα δημιουργεί ένα πιο σύγχρονο και συνεκτικό πλαίσιο για την ενεργειακή μετάβαση της χώρας έως το 2050.
Αναλυτικά, όπως αναφέρει σχετική ανακοίνωση, με την Υπουργική Απόφαση του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρου Παπασταύρου και των υφυπουργών, Νίκου Τσάφου και Μαριλένας Σούκουλη, που τίθεται σήμερα σε ισχύ, το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ) καθορίζει με σαφήνεια τους όρους και τις προϋποθέσεις για τη χωροθέτηση νέων έργων ΑΠΕ και σταθμών αποθήκευσης, με επιπλέον δικλείδες ασφαλείας για την προστασία του περιβάλλοντος, των τοπικών κοινωνιών και της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Το ΕΧΠ για τις ΑΠΕ εκπονείται παράλληλα με τα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια για τον Τουρισμό και τη Βιομηχανία, δημιουργώντας για πρώτη φορά ένα συνεκτικό και ολοκληρωμένο μοντέλο χωρικού σχεδιασμού στην πατρίδα μας.
Η τελική μορφή του πλαισίου προέκυψε έπειτα από ευρεία δημόσια διαβούλευση, με τη συμμετοχή θεσμικών και κοινωνικών φορέων, εκπροσώπων της επιστημονικής και
επιχειρηματικής κοινότητας και πολιτών. Παράλληλα, διατυπώθηκαν οι σχετικές γνώμες του Εθνικού Συμβουλίου Χωροταξίας και του Κεντρικού Συμβουλίου Χωροταξικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων (ΚΕΣΥΧΩΘΑ).
Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ
Το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας που θεσπίστηκε τον Δεκέμβριο του 2008 αποτέλεσε τη βάση για την ανάπτυξη του τομέα. Το νέο πλαίσιο εκσυγχρονίζει τους κανόνες χωροθέτησης, προβλέποντας αυστηρότερα και πιο σαφή κριτήρια, περιορισμούς και κατευθύνσεις για την εγκατάσταση νέων σταθμών ΑΠΕ και μονάδων αποθήκευσης.
Οι ρυθμίσεις λαμβάνουν υπόψη τις σημερινές περιβαλλοντικές, κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες και έχουν ως μακροπρόθεσμο ορίζοντα την επίτευξη των ενεργειακών στόχων της χώρας έως το 2050.
Α. Φωτοβολταϊκοί σταθμοί
Με το ΕΧΠ των ΑΠΕ θεσπίζονται ενιαίοι και αυστηροί κανόνες προστασίας για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε ολόκληρη τη χώρα. Συγκεκριμένα, για τους νέους φωτοβολταϊκούς σταθμούς θεσπίζεται αυστηρό καθεστώς αποκλεισμού σε ευαίσθητες περιβαλλοντικά, πολιτιστικά και χωρικά περιοχές. Ειδικότερα, δεν επιτρέπεται η εγκατάστασή τους, μεταξύ άλλων:
- σε όλες τις προστατευόμενες περιοχές του δικτύου NATURA 2000,
- σε δάση και δασικές εκτάσεις,
- σε υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους,
- σε εθνικούς δρυμούς, κηρυγμένα μνημεία της φύσης και αισθητικά δάση,
- σε Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους,
- σε περιοχές προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς,
- σε περιοχές με προστατευόμενες αναβαθμίδες,
- σε Περιοχές Άνευ Δρόμων και
- σε ακτές κολύμβησης.
Παράλληλα, το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ θεσπίζει οριζόντιο, για όλη την επικράτεια, όριο στην κάλυψη γης από νέες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις, προκειμένου να προστατευθεί το τοπίο, η αγροτική γη και η ισορροπία των τοπικών χρήσεων. Συγκεκριμένα, το μέγιστο ποσοστό κάλυψης από νέους φωτοβολταϊκούς σταθμούς ανά Περιφερειακή Ενότητα ορίζεται στο 1,5% της συνολικής έκτασης.
Σημαντικές βελτιώσεις μετά τη δημόσια διαβούλευση
1. Προστίθενται νέες «περιοχές αποκλεισμού» όπως: Ιστορικοί τόποι, αρχαία μνημεία, χαρακτηρισμένα ή αυτοδικαίως προστατευόμενα, καθώς και χαρακτηρισμένα μνημεία
μεταγενέστερα του 1830, περιοχές με πηγές υδροληψίας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης. Ειδικά για τα πλωτά φωτοβολταϊκά: τα καταδυτικά πάρκα, νεότερα ναυάγια, περιοχές αγκυροβολίας και τεχνητά υποβρύχια αξιοθέατα.
2. Θεσπίζονται πρόσθετα κριτήρια χωροθέτησης: Για την εγκατάσταση στον θαλάσσιο χώρο και εντός λιμνών λαμβάνονται υπόψη τα αλιευτικά πεδία και τηρούνται οι απαραίτητες αποστάσεις ασφαλείας. Σε περιοχές ευάλωτες σε φυσικά φαινόμενα προβλέπονται κατάλληλα μέτρα για την ασφαλή εγκατάσταση και λειτουργία των έργων.
Β. Αιολικοί σταθμοί
Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ θεσπίζει ξεκάθαρες ζώνες αποκλεισμού για τη χωροθέτηση αιολικών πάρκων, ώστε η ανάπτυξη της αιολικής ενέργειας να προχωρήσει με τάξη και ισορροπία, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα την ουσιαστική προστασία για το περιβάλλον, το τοπίο και τις τοπικές κοινωνίες.
Συγκεκριμένα, δεν επιτρέπεται, μεταξύ άλλων, η εγκατάστασή αιολικών σταθμών
- στην Αττική και τη Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης,
- σε περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων,
- σε υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους,
- σε Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους και στους πυρήνες εθνικών δρυμών, καθώς και
- σε συγκεκριμένες ζώνες προστασίας της φύσης.
Περιορισμοί εισάγονται επίσης
- για νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ., με συγκεκριμένες εξαιρέσεις για κρίσιμες ή κοινωφελείς υποδομές ή για λόγους ασφάλειας του συστήματος,
- για εκτός σχεδίου περιοχές στις οποίες προβλέπεται ανάπτυξη χρήσεων τουρισμού και αναψυχής,
- για τμήματα ενεργών λατομικών, μεταλλευτικών και εξορυκτικών ζωνών,
- για Περιοχές Άνευ Δρόμων και
- για ακτές κολύμβησης.
Στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας του δικτύου NATURA2000, που αφορούν την προστασία της ορνιθοπανίδας, η εγκατάσταση αιολικών σταθμών επιτρέπεται μόνο κατ’ εξαίρεση και εφόσον προβλέπεται ρητά στην εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/s.
Σημαντικές βελτιώσεις μετά τη δημόσια διαβούλευση:
1. Απαγορεύεται η εγκατάσταση νέων αιολικών σταθμών στις περιοχές των κατηγοριών Α και Β του νέου ΕΧΠ Τουρισμού.
2. Επεκτείνονται οι περιοχές αποκλεισμού με την προσθήκη: Ιστορικών τόπων, αρχαίων μνημείων, χαρακτηρισμένων ή αυτοδικαίως προστατευόμενων, καθώς και χαρακτηρισμένων μνημείων μεταγενέστερων του 1830, περιοχών με πηγές υδροληψίας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης, απάτητων παραλιών.
3. Θεσπίζονται ειδικότεροι κανόνες για τον νησιωτικό χώρο: Για την εγκατάσταση αιολικών σταθμών στα νησιά προβλέπεται ειδική μελέτη τοπίου κατά την περιβαλλοντική αδειοδότηση, η οποία θα εξετάζει το μέγεθος του σταθμού, τον χαρακτήρα του τοπίου και τις επιπτώσεις στις θέες. Για τις ορεινές περιοχές του νησιωτικού χώρου προβλέπεται αξιολόγηση κατά περίπτωση, με βάση τα ιδιαίτερα μορφολογικά, οικολογικά και τοπικά χαρακτηριστικά κάθε θέσης. Στον νησιωτικό χώρο, το μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης εδάφους από αιολικούς σταθμούς παραμένει στο 4% της έκτασης ανά Δημοτική Ενότητα.
4. Προβλέπεται ειδική δυνατότητα αξιοποίησης σημειακά υψηλού αιολικού δυναμικού σε περιοχές με χαμηλό μέσο όρο.
Στις Δημοτικές Ενότητες όπου το μέσο αιολικό δυναμικό είναι μικρότερο από 4 m/s, μπορεί κατ’ εξαίρεση να επιτραπεί η εγκατάσταση αιολικών σταθμών, εφόσον στη συγκεκριμένη θέση τεκμηριώνεται αιολικό δυναμικό άνω των 7,5 m/s.
Για την εφαρμογή της συγκεκριμένης πρόβλεψης απαιτείται:
- πιστοποιημένη μέτρηση του αιολικού δυναμικού, η οποία υποβάλλεται στη ΡΑΑΕΥ,
- οι αιολικοί σταθμοί να μην υπερβαίνουν το 1% της φέρουσας ικανότητας της Δημοτικής Ενότητας,
- να τηρούνται όλοι οι λοιποί οριζόντιοι περιορισμοί του πλαισίου, μεταξύ άλλων όσοι αφορούν το υψόμετρο, το μέγεθος των νησιών και τις υπόλοιπες κατηγορίες περιοχών αποκλεισμού.
- Γ. Λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ
Tο νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο διαμορφώνει και ένα πιο σύγχρονο και ολοκληρωμένο πλαίσιο και για τις λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ, όπως το βιοαέριο, το βιομεθάνιο, η βιομάζα, η γεωθερμία και τα μικρά υδροηλεκτρικά έργα, επικαιροποιώντας τους όρους και τις κατευθύνσεις για την ανάπτυξή τους.
Με το νέο πλαίσιο, η χώρα αποκτά έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό που συνδυάζει την ενεργειακή ασφάλεια, τη βιώσιμη ανάπτυξη και την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού πλούτου της Ελλάδας, που δεν είναι αντικρουόμενοι στόχοι, αλλά δύο πλευρές της ίδιας εθνικής στρατηγικής.
Ο υπουργός Σταύρος Παπασταύρου δήλωσε, σύμφωνα με το ΑΠΕ-ΜΠΕ: «Η Ελλάδα έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα: τον ήλιο και τον άνεμο. Η αξιοποίησή τους για την παραγωγή ενέργειας αποτελεί στρατηγική επιλογή για τη χώρα μας. Απαιτεί, όμως, σχέδιο, κανόνες και σεβασμό στον χώρο και το περιβάλλον. Αυτή ακριβώς την ισορροπία υπηρετεί το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Καθορίζουμε με σαφήνεια τις περιοχές όπου μπορούν να αναπτύσσονται έργα ΑΠΕ, αλλά και εκείνες που πρέπει να προστατεύονται. Συνδυάζουμε την ανάπτυξη των ΑΠΕ με την προστασία του περιβάλλοντος και των τοπικών κοινωνιών. Σε μία απαιτητική διεθνή συγκυρία, με ιδιαίτερες προκλήσεις, από τις συγκρούσεις που οδηγούν σε αύξηση των τιμών ως τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης, εμείς επενδύουμε στη βιώσιμη ενεργειακή μετάβαση με κανόνες. Στόχος μας είναι να παράγουμε περισσότερη ελληνική ενέργεια από τον ήλιο και τον άνεμο, ενισχύοντας την ενεργειακή μας αυτονομία και εξασφαλίζοντας πιο προσιτές τιμές για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Ταυτόχρονα, αποκλείουμε την εγκατάσταση ΑΠΕ σε εκτάσεις της Αττικής και της μητροπολιτικής περιοχής της Θεσσαλονίκης που επλήγησαν από τις πυρκαγιές, διαψεύδοντας οριστικά τους σχετικούς ισχυρισμούς. Αυτή είναι η ουσία του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου: ανάπτυξη με σχέδιο, ουσιαστική προστασία του περιβάλλοντος και σαφείς κανόνες για όλους».
Ο υφυπουργός Νίκος Τσάφος δήλωσε: «Οι ΑΠΕ αποτελούν ήδη αναπόσπαστο κομμάτι του ενεργειακού μας συστήματος – μειώνουν τις τιμές σε ένα δύσκολο περιβάλλον διεθνώς και μας έχουν μετατρέψει σε καθαρούς εξαγωγείς ηλεκτρικής ενέργειας. Το νέο ΕΧΠ των ΑΠΕ αποτελεί συνεπώς ένα σημαντικό ορόσημο, γιατί μας επιτρέπει να συνεχίσουμε να αξιοποιούμε τον ήλιο και τον άνεμο, αλλά με αυστηρότερους κανόνες που είναι απαραίτητοι για την προστασία του περιβάλλοντος και για την κοινωνική συναίνεση. Θεμελιώνει έτσι την ενεργειακή μετάβαση της χώρας με αυξημένη εγχώρια παραγωγή και χαμηλότερες τιμές για τους καταναλωτές»