Κανονικά «τρέχει» η διαδικασία τακτοποίησης αυθαιρέτων για τις κατηγορίες 1 έως 4, προσφέροντας στους ιδιοκτήτες τη δυνατότητα υπαγωγής έως τον Μάρτιο του 2028, με την προσαύξηση στα πρόστιμα να αγγίζει πλέον το 40%.
Με δεδομένη τη διετή παράταση του ισχύοντος πλαισίου, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας διατηρεί στο τραπέζι το σχέδιο επαναλειτουργίας της ηλεκτρονικής πλατφόρμας για τα λεγόμενα «βαριά» αυθαίρετα, προβλέποντας ωστόσο ως πρώτο βήμα την τακτοποίηση των δημοσίων κτιρίων.
Η σχετική παράταση ανακοινώθηκε τον Ιανουάριο (σ.σ. η προθεσμία τακτοποίησης εξέπνεε τον Μάρτιο του 2026), ωστόσο το τρίμηνο πριν γίνει γνωστή καταγράφηκε σημαντική αύξηση των πολιτών στη διαδικασία.
Σύμφωνα με στοιχεία που έχει στη διάθεσή του ο «Ελεύθερος Τύπος», οι αιτήσεις υπαγωγής για την τακτοποίηση αυθαιρέτων το τρίμηνο Οκτώβριος – Δεκέμβριος 2025, δηλαδή πριν από τη λήξη της προθεσμίας η οποία τελικά παρατάθηκε μέχρι τον Μάρτιο του 2028, ήταν 33.858.
Η ακτινογραφία της τακτοποίησης αυθαιρέτων
Με τον νόμο 4495/17 έχουν μπει σε διαδικασία τακτοποίησης 1.522.643 ιδιοκτήτες. Ειδικότερα, το 2017 οι υπαγωγές ανέρχονταν σε 17.770, το 2018 σε 234.265, το 2019 σε 156.159 και το 2020 σε 312.282. Το φθινόπωρο του 2020 έληξε η προθεσμία για την τακτοποίηση μεγάλων αυθαιρέτων, δηλαδή κατηγορίας 5, οπότε τα στοιχεία δείχνουν μια πτώση στο μέγεθος των υπαγωγών. Συγκεκριμένα το 2021 έγιναν 124.089 υπαγωγές, το 2022 ανήλθαν σε 118.086, το 2023 σε 117.164, το 2024 σε 112.148 και το 2025 σε 132.381. Μέχρι τώρα, οι υπαγωγές για το 2026 ανέρχονται στις 100.484.
Οπως προκύπτει από τα ίδια στοιχεία, οι πιο πολλές τακτοποιήσεις αφορούν αυθαίρετα κατηγορίας 4, ακίνητα δηλαδή που έχουν υπερβάσεις έως 40% σε δόμηση/κάλυψη και έως 20% σε ύψος.
Πιο… ακριβό
Πλέον οι ιδιοκτήτες μπορούν να τακτοποιήσουν τα αυθαίρετά τους μέχρι τις 31 Μαρτίου 2028 μέσω της πλατφόρμας του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας. Οι ιδιοκτήτες που δεν αξιοποίησαν από τις αρχές της διαδικασίας έως σήμερα τις διατάξεις της ρύθμισης θα το κάνουν πληρώνοντας το πρόστιμο προσαυξημένο κατά 40%.
Υπενθυμίζεται ότι τα προσαυξημένα πρόστιμα ξεκινούσαν από 10% και ανάλογα με την περίοδο ένταξης αυξάνονταν. Το προσαυξημένο πρόστιμο κατά 40% τρέχει από την 1η Οκτωβρίου 2024 και θα συνεχίσει μέχρι τις 31 Μαρτίου 2028.
Στο διαδικαστικό σκέλος, τα πρόστιμα συνεχίζουν να υπολογίζονται ανάλογα με το μέγεθος, την τιμή ζώνης της περιοχής, την παλαιότητα και άλλα πολεοδομικά μεγέθη.
Παράλληλα, μπορούν να εξοφληθούν σε έως και 100 μηνιαίες δόσεις με ελάχιστο ποσό δόσης τα 50 ευρώ, ενώ δίνεται η δυνατότητα έκπτωσης 20% στην εφάπαξ καταβολή ή 10% στην καταβολή του 30% του αναλογούντος προστίμου.
Πιο συγκεκριμένα: α) 250 ευρώ για αυθαίρετη κατασκευή/χρήση μέχρι 100 τ.μ., β) 500 ευρώ για κτίριο/χρήση άνω των 100 τ.μ. και μέχρι 500 τ.μ., γ) 1.000 ευρώ για κτίριο/χρήση άνω των 500 τ.μ. και μέχρι 2.000 τ.μ., δ) 4.000 ευρώ για κτίριο/χρήση άνω των 2.000 τ.μ. και μέχρι 5.000 τ.μ. και ε) 10.000 ευρώ για κτίριο/χρήση μεγαλύτερο των 5.000 τ.μ.
Οι σκέψεις για περιπτώσεις της κατηγορίας 5
Σύμφωνα με τον Ελεύθερο Τύπο, μέσω πρόσφατου νομοσχεδίου του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, προβλέπεται ειδική δυνατότητα για ορισμένα δημόσια και δημοτικά ακίνητα, ενώ ταυτόχρονα εντάσσονται στις σχετικές υποπεριπτώσεις οι παλαιές υπαγωγές που είχαν πραγματοποιηθεί με τους νόμους 4014/2011 και 4178/2013.
Αφορά δηλαδή εγκαταστάσεις που εξυπηρετούν δημόσιες και κοινωνικές λειτουργίες, δηλαδή σχολικά κτίρια πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, δημοτικούς και βρεφονηπιακούς σταθμούς, ορισμένα ακίνητα της εταιρίας «Κτιριακές Υποδομές», καθώς και δημοτικές αθλητικές εγκαταστάσεις και προνοιακές δομές, με τις αιτήσεις να πρέπει να υποβληθούν έως την 1η Φεβρουαρίου 2028.
Οσον αφορά τα αυθαίρετα κατηγορίας 5 για τους ιδιοκτήτες, το συγκεκριμένο νομοσχέδιο δεν έχει κάποια πρόβλεψη, ωστόσο το ΥΠΕΝ συνεχίζει να εξετάζει το άνοιγμα της πλατφόρμας υπό αυστηρές προϋποθέσεις και σε ένα πλαίσιο σύμφωνο με τις επιταγές του νόμου.
Στην περίπτωση που το ΥΠΕΝ ανοίξει τελικά μέχρι τον Μάρτιο του 2028 την πλατφόρμα για τα αυθαίρετα κατηγορίας 5, η διαδικασία θα προβλέπει πως οι ιδιοκτήτες αρχικά θα υποβάλουν προσωρινή αίτηση στην οποία απαιτείται η σχετική δήλωση και η πληρωμή του ενιαίου ειδικού προστίμου με τις προσαυξήσεις. Επειτα, για να οριστικοποιηθεί η υπαγωγή, οι ιδιοκτήτες με δικά τους έξοδα θα υποβάλουν ένα αίτημα μέσω μηχανικού για να οριστεί ελεγκτής δόμησης ο οποίος θα «τσεκάρει» την υπαγωγή που θα πρέπει να πληροί τις απαραίτητες προϋποθέσεις, (δηλαδή δεν βρίσκεται σε περιοχές Natura, δεν έχει χτιστεί μετά τις 28 Ιουλίου 2011 κλ.π.) και όταν ολοκληρωθεί ο έλεγχος με τη σύνταξη της Ηλεκτρονικής Ταυτότητας Κτιρίου, θα γίνεται η οριστική υπαγωγή και κατ’ επέκταση θα μπορούν να πραγματοποιούνται οι μεταβιβάσεις των συγκεκριμένων ακινήτων.
Οι δηλώσεις ανά κατηγορία αυθαίρετων
Κατηγορία 1: Πολύ παλιά αυθαίρετα – προ της 9.6.1975
Κατηγορία 2: Αυθαίρετα προ της 1.1.1983
Κατηγορία 3: Μικρές πολεοδομικές παραβάσεις, για παράδειγμα αποθήκες έως 15 τ.μ. και ύψος έως 2,50 μ., αλλαγές στις διαστάσεις των εξωστών, τοποθέτηση πέργκολας κ.λπ..
Κατηγορία 4: Αυθαίρετες κατασκευές ή αλλαγές χρήσης που δεν υπερβαίνουν το 40% της επιτρεπόμενης δόμησης και κάλυψης, καθώς και το 20% του επιτρεπόμενου ύψους.
Κατηγορία 5: Κτίρια που δεν διαθέτουν καθόλου οικοδομική άδεια ή ακίνητα με άδεια που όμως έχουν πολύ μεγάλες υπερβάσεις (άνω του 40% σε δόμηση/κάλυψη ή άνω του 20% σε ύψος).