Παρουσιάστηκαν από την Κομισιόν δύο μεγάλες προτάσεις για να καταστεί η Ευρώπη λιγότερο εξαρτημένη από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα αλλά και πιο ανταγωνιστική.
Το εν λόγω πακέτο συνδυάζει ένα Σχέδιο Δράσης για τον Εξηλεκτρισμό με μια εκτεταμένη αναθεώρηση της αγοράς άνθρακα της ΕΕ.
- Το πρώτο σκέλος αφορά πιο άμεσα τους πολίτες, καθώς σχετίζεται με λογαριασμούς ρεύματος, θέρμανση και αυτοκίνητα.
- Το δεύτερο, είναι πιο τεχνικό, καθώς καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο θα πληρώσουν η βιομηχανία και οι μεταφορές για τη μετάβαση.
Τρία κορυφαία στελέχη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής παρουσίασαν από κοινού το πακέτο.
Ειδικότερα:
- Το πολιτικό πλαίσιο έδωσε η Εκτελεστική Αντιπρόεδρος για μια Καθαρή, Δίκαιη και Ανταγωνιστική Μετάβαση, Τερέζα Ριμπέρα.
- Την αναθεώρηση του ETS ανέλυσε ο Επίτροπος για το Κλίμα, το Καθαρό Μηδέν και την Καθαρή Ανάπτυξη, Βόπκε Χούκστρα.
- Το σχέδιο για τον εξηλεκτρισμό παρουσίασε ο Επίτροπος Ενέργειας και Στέγασης, Νταν Γιόργκενσεν.
Η κ. Ριμπέρα βασίστηκε στη λογική της «Καθαρής Βιομηχανικής Συμφωνίας» για το πακέτο και είπε πως η απανθρακοποίηση αποτελεί «την καλύτερη στρατηγική για την οικονομία και την ασφάλεια της Ευρώπης ».
Σε τιμές που «λένε την αλήθεια», σημείωσε, «το πράσινο είναι φθηνότερο και σοφότερο, ενώ η εξάρτηση είναι ακριβή»
Το σκέλος του εξηλεκτρισμού
Παρόλο που το 70% του ρεύματος στην ΕΕ παράγεται πλέον από καθαρές, εγχώριες πηγές, το μερίδιο του ηλεκτρισμού στη συνολική κατανάλωση ενέργειας παραμένει στάσιμο στο 23% εδώ και μια δεκαετία. Η Επιτροπή θέτει ενδεικτικά ως στόχο τον διπλασιασμό του σε 14 χρόνια, προκειμένου να φτάσει το 46% έως το 2040.
Και κατά αυτόν τον τρόπο ο λογαριασμός εισαγωγών ορυκτών καυσίμων θα μειωνόταν κατά 260 δισ. ευρώ ετησίως, εκτίμησε.
Ο κ. Γιόργκενσεν συνέδεσε την πρόταση με το κόστος της ενέργειας για την αστάθεια σε γεωπολιτικό επίπεδο.
Με το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ, ανέφερε, η Ευρώπη πλήρωσε επιπλέον πάνω από 50 δισ. ευρώ για ενέργεια «χωρίς να λάβει ούτε ένα μόριο παραπάνω».
Το ζητούμενο, όπως είπε, είναι η αντικατάσταση των «μαύρων, ακριβών, ρυπογόνων μορίων με φθηνά, καθαρά, εγχώρια ηλεκτρόνια». Βασικό εμπόδιο παραμένει η τιμή.
Το ρεύμα κοστίζει συχνά ως και 3 φορές περισσότερο από το φυσικό αέριο. Η νομοθετική πρόταση δίνει στα κράτη-μέλη της ΕΕ τη δυνατότητα να μειώσουν τα τέλη δικτύου και τη φορολογία, με την αρχή ότι η παροχή του ρεύματος δεν θα πρέπει να φορολογείται περισσότερο από το φυσικό αέριο.
Ο κ. Γιόργκενσεν ανακοίνωσε επίσης τη δέσμευση για τη σταδιακή κατάργηση 100 δισ. ευρώ επιδοτήσεων σε ορυκτά καύσιμα, την επιτάχυνση της εγκατάστασης έξυπνων μετρητών σε 50% των καταναλωτών έως το 2030 και 75% έως το 2033 και τον στόχο 200 GW αποθήκευσης ενέργειας έως το 2030.
Ως προς τα οφέλη για τα νοικοκυριά, η Κομισιόν εκτιμά ότι ένα ηλεκτρικό αυτοκίνητο κοστίζει έως και 78% λιγότερο στη χρήση από ένα βενζινοκίνητο, ενώ η αντικατάσταση του λέβητα αερίου με αντλία θερμότητας μπορεί να μειώσει τον λογαριασμό θέρμανσης ως και 60%. Προβλέπεται στήριξη των κρατών-μελών της ΕΕ για προγράμματα κοινωνικής μίσθωσης ηλεκτρικών οχημάτων και συσκευών προς όφελος χαμηλότερων εισοδημάτων.
Η αγορά άνθρακα
Το δεύτερο σκέλος αφορά το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS). Πρόκειται για έναν ακρογωνιαίο λίθο της κλιματικής πολιτικής της ΕΕ εδώ και 20 χρόνια.
Για κάθε τόνο διοξειδίου του άνθρακα που εκπέμπει μια βιομηχανία οφείλει να παραδίδει ένα «δικαίωμα εκπομπής», το οποίο είτε αγοράζει σε πλειστηριασμούς είτε το λαμβάνει δωρεάν, ως ασπίδα έναντι της μετεγκατάστασης παραγωγής εκτός Ευρώπης, της λεγόμενης «διαρροής άνθρακα».
Και αυτό διότι, τα δικαιώματα περιορίζονται ετησίως, η ρύπανση καθίσταται σταδιακά ακριβότερη και δίνεται κίνητρο για επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες. Το σύστημα δεν υπαγορεύει τον τρόπο μείωσης των εκπομπών, αλλά αφήνει την αγορά να επιλέξει τη φθηνότερη διαδρομή.
Ο κ. Χούκστρα υπογράμμισε ότι καμία άλλη πολιτική δεν έχει μειώσει εκπομπές σε αντίστοιχη κλίμακα, περίπου 50% από το 2005 στους καλυπτόμενους τομείς, ενώ το σύστημα έχει αποφέρει περί τα 270 δισ. ευρώ από το 2013. Χωρίς το ETS, πρόσθεσε, η Ευρώπη θα κατανάλωνε 100 δισ. κυβικά μέτρα αερίου παραπάνω.
Οι επενδύσεις
Ο στόχος είναι να μετατραπεί το ETS σε εργαλείο επενδύσεων. Δημιουργείται Τράπεζα Βιομηχανικής Απανθρακοποίησης ύψους 100 δισ. ευρώ, με πρώτη φάση έναν «ενισχυτή επενδύσεων» 30 δισ. ευρώ πριν το 2030.
Το κρίσιμο νέο στοιχείο αφορά τα δωρεάν δικαιώματα, τα οποία θα συνεχιστούν μετά το 2030 υπό όρο επένδυσης. Όπως τόνισε ο κ. Χούκστρα, «τα δωρεάν δικαιώματα δεν σημαίνουν δωρεάν μετρητά», καθώς το 100% της αξίας τους θα πρέπει να επενδύεται σε απανθρακοποίηση εντός Ευρώπης.
Σύμφωνα με τον ίδιο, είναι μια απάντηση που δίνεται στο ότι ορισμένες εταιρείες είχαν ως πρακτική να εισπράττουν τα δωρεάν δικαιώματα, τα μεταπωλούσαν και αξιοποιούσαν τα έσοδα εκτός Ευρώπης. Παράλληλα, τα κράτη-μέλη της ΕΕ θα αναγκαστούν να ξοδεύουν το 50% των εθνικών εσόδων από το ETS σε επενδύσεις απανθρακοποίησης. Ο κ. Χούκστρα σημείωσε ότι, ενώ τα κράτη λαμβάνουν περίπου το 80% των εσόδων, λιγότερο από το 10% κατευθυνόταν έως σήμερα στη βιομηχανική απανθρακοποίηση και «δεν επρόκειτο για φόρο, αλλά για μηχανή βιομηχανικής απανθρακοποίησης».
Το σημείο τριβής για τον ρυθμό μείωσης
Το πλέον αμφιλεγόμενο σημείο αφορά τον ρυθμό ετήσιας μείωσης του συνολικού ορίου εκπομπών, τον «συντελεστή γραμμικής μείωσης» (LRF).
Καθώς ο ευρωπαϊκός κλιματικός νόμος ορίζει μείωση εκπομπών 90%, και όχι 100%, έως το 2040, η Επιτροπή προτείνει ηπιότερο ρυθμό, 3,7% για την περίοδο 2031-2035 και 1,7% για το 2036-2040. Ο κ. Χούκστρα επέμεινε ότι η τροχιά είναι «πλήρως ευθυγραμμισμένη» με τον στόχο του 2040 και επιβραβεύει όσους επένδυσαν νωρίς. Οι θέσεις των κρατών αποκλίνουν και η Γερμανία ζητεί να διατηρηθεί ο συντελεστής στο 4,4% τουλάχιστον έως το 2035.
Νέοι τομείς
Αναθεωρείται και το σύστημα για νέους τομείς και άμεσο ενδιαφέρον υπάρχει για την Ελλάδα. Στη ναυτιλία, το πεδίο εφαρμογής διευρύνεται ώστε να καλύψει και μικρότερα πλοία, με το όριο να κατεβαίνει από τους 5.000 στους 400 κόρους ολικής χωρητικότητας, με ρητή εξαίρεση για τα οχηματαγωγά και προσθήκη λιμανιών στη νότια Μεσόγειο κατά της αποφυγής του συστήματος. Ο Βόπκε Χούκστρα ανακοίνωσε ότι στον κλάδο θα επιστρέφουν περίπου 15 δισ. ευρώ ετησίως, οκταπλάσια του σημερινού επιπέδου, για τη στήριξη βιώσιμων ναυτιλιακών καυσίμων.
Στην αεροπορία, ο κ. Χούκστρα ανακοίνωσε ότι από το 2029 η τιμολόγηση άνθρακα θα εφαρμόζεται σε κάθε πτήση που προσγειώνεται εντός 5.000 χιλιομέτρων από το γεωγραφικό κέντρο της Ευρώπης. Χρησιμοποιώντας ελληνικό παράδειγμα, ανέφερε ότι μια πτήση από τις Βρυξέλλες προς ελληνικό νησί θα αντιμετωπίζεται πλέον όπως πτήση προς τη γειτονιά της ΕΕ. Στο σύστημα εντάσσονται επίσης όλα τα ιδιωτικά τζετ, με τον Επίτροπο να επισημαίνει ότι δεν είναι δίκαιο μια τετραμελής οικογένεια να πληρώνει ETS για τα εισιτήριά της, ενώ ένα ιδιωτικό τζετ να μετακινείται χωρίς επιβάρυνση.
Τα αστικά απορρίμματα που αποτεφρώνονται εντάσσονται σταδιακά στο σύστημα, από 25% το 2031 έως 100% το 2034, με στόχο την ενθάρρυνση της ανακύκλωσης. Η αποτέφρωση γίνεται αποδεκτή, κατά τον κ. Χούκστρα, μόνο εφόσον δεσμεύεται ο άνθρακας. Προστίθενται επιπλέον 250 εκατ. τόνοι μόνιμων εγχώριων απορροφήσεων άνθρακα.
Σημειώνεται ότι, η Κομισιόν επιδιώκει συμφωνία επί του πακέτου έως το πρώτο τρίμηνο του 2027, με το επιχείρημα ότι η βιομηχανία χρειάζεται σαφήνεια και προβλεψιμότητα για τις επενδύσεις της.