Από τη 16η Σεπτεμβρίου 2026, με την έναρξη του νέου δικαστικού έτους, τίθεται σε εφαρμογή ένα διευρυμένο πλέγμα ρυθμίσεων που αναμορφώνει ριζικά το ελληνικό Κληρονοµικό ∆ίκαιο.
Σύμφωνα με την «Κυριακάτικη Απογευματινή», το νέο αυτό πλαίσιο εισάγει νέους θεσμούς, μεταβατικές διατάξεις και εκσυγχρονισμένες διαδικασίες για την αποδοχή, τη διαχείριση και τη διανομή της περιουσίας.
Όπως αναφέρει το δημοσίευμα, παρέχεται εξάμηνη προθεσμία τακτοποίησης στους κληρονόμους όσων απεβίωσαν μέχρι τη δημοσίευση του νέου νόμου, εφόσον δεν είχαν δηλώσει εμπρόθεσμα την αποδοχή της κληρονομίας.
Οι αλλαγές αυτές δεν αφορούν µόνο τις µελλοντικές κληρονοµικές σχέσεις. Σε αρκετές περιπτώσεις επηρεάζουν και εκκρεµείς υποθέσεις, ακόµη και όταν ο θάνατος του κληρονοµουµένου έχει επέλθει πριν από την έναρξη ισχύος του νέου νοµοθετικού πλαισίου. Πρόκειται, εποµένως, για µια µεταρρύθµιση µε άµεσες πρακτικές συνέπειες για χιλιάδες οικογένειες, κληρονόµους, συµβολαιογράφους, καθώς και δικηγόρους.
Η φιλοσοφία του νέου πλαισίου κινείται σε τρεις βασικές κατευθύνσεις και συγκεκριµένα:
- την ενίσχυση της ιδιωτικής αυτονοµίας,
- την επιτάχυνση των διαδικασιών και
- την προσαρµογή του Κληρονοµικού ∆ικαίου στις σύγχρονες κοινωνικές και οικονοµικές συνθήκες.
Κληρονοµική σύµβαση αιτία θανάτου
Μία από τις σηµαντικότερες καινοτοµίες είναι η δυνατότητα σύναψης κληρονοµικής σύµβασης αιτία θανάτου από τις 16 Σεπτεµβρίου 2026. Μέχρι σήµερα, το ελληνικό ∆ίκαιο βασιζόταν κυρίως στη διαθήκη ως µέσον ρύθµισης της µεταβίβασης της περιουσίας µετά τον θάνατο. Η διαθήκη αποτελούσε µια µονοµερή δικαιοπραξία, την οποία ο διαθέτης µπορούσε να ανακαλέσει ή να τροποποιήσει οποτεδήποτε.
Η εισαγωγή της κληρονοµικής σύµβασης µεταβάλλει ουσιαστικά αυτή τη φιλοσοφία. Πλέον, δύο ή περισσότερα πρόσωπα µπορούν να συµφωνούν εκ των προτέρων για τη µεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων µετά τον θάνατο, µέσω µιας δεσµευτικής συµφωνίας. Ο νέος θεσµός αναµένεται να αξιοποιηθεί κυρίως σε οικογενειακές επιχειρήσεις, γεωργικές εκµεταλλεύσεις και περιπτώσεις στις οποίες απαιτείται µακροχρόνιος σχεδιασµός της περιουσιακής διαδοχής.
Κατάρτιση σύµβασης εκ των προτέρων παραίτησης από κληρονοµικά δικαιώµατα. Από την ίδια ηµεροµηνία καθίσταται δυνατή η κατάρτιση σύµβασης εκ των προτέρων παραίτησης από κληρονοµικά δικαιώµατα. Πρόκειται για µια σηµαντική καινοτοµία, καθώς µέχρι σήµερα η παραίτηση από µελλοντική κληρονοµία ήταν ιδιαίτερα περιορισµένη. Οι νέες δυνατότητες δηµιουργούν ένα πιο ευέλικτο πλαίσιο για τη διαχείριση της περιουσίας, ενώ παράλληλα επιτρέπουν στους πολίτες να προγραµµατίζουν µε µεγαλύτερη ασφάλεια τη µεταβίβαση των περιουσιακών τους στοιχείων.
∆ιανοµή της κληρονοµίας. Σηµαντικές αλλαγές επέρχονται και στις διατάξεις που αφορούν τη διανοµή της κληρονοµίας. Σύµφωνα µε το νέο καθεστώς, µετά τις 16 Σεπτεµβρίου 2026 η διανοµή της κληρονοµίας θα διέπεται από τον νέο νόµο, ακόµη και αν ο θάνατος του κληρονοµουµένου έχει επέλθει νωρίτερα, υπό την προϋπόθεση ότι δεν έχει ασκηθεί αγωγή διανοµής. Η συγκεκριµένη πρόβλεψη αποκτά ιδιαίτερη σηµασία για τις εκκρεµείς υποθέσεις που βρίσκονται ακόµη στο στάδιο της εξωδικαστικής διευθέτησης. Πολλές οικογένειες, που µέχρι σήµερα δεν είχαν προχωρήσει σε δικαστικές ενέργειες, θα βρεθούν αντιµέτωπες µε ένα διαφορετικό νοµοθετικό περιβάλλον.
Οι ειδικοί εκτιµούν ότι η διάταξη αυτή θα επιταχύνει την επίλυση πολλών χρονιζουσών υποθέσεων, καθώς η µετάβαση στο νέο πλαίσιο δηµιουργεί την ανάγκη επανεξέτασης των στρατηγικών που ακολουθούν οι συνδικαιούχοι µιας κληρονοµίας. Νόµιµοι κληρονόµοι. Για τις κληρονοµίες προσώπων που έχουν αποβιώσει πριν από τις 16 Σεπτεµβρίου 2026, τα κληρονοµητήρια θα περιλαµβάνουν πλέον και τους νόµιµους µεριδούχους. Επιπλέον, οι τελευταίοι αποκτούν το δικαίωµα να ζητούν οι ίδιοι την έκδοση κληρονοµητηρίου.
Η ρύθµιση αυτή ενισχύει τη θέση των προσώπων που δικαιούνται νόµιµη µοίρα και διευρύνει τις δυνατότητες προστασίας των συµφερόντων τους. Η πρακτική σηµασία της αλλαγής είναι ιδιαίτερα µεγάλη, καθώς το κληρονοµητήριο αποτελεί βασικό αποδεικτικό έγγραφο για τη διεκπεραίωση πλήθους νοµικών και διοικητικών πράξεων, όπως η µεταβίβαση ακινήτων, η πρόσβαση σε τραπεζικές καταθέσεις και η διευθέτηση φορολογικών εκκρεµοτήτων.
Διαθήκες
Το νέο πλαίσιο διατηρεί σε ισχύ το προηγούµενο ∆ίκαιο για τους εκτελεστές διαθηκών στις περιπτώσεις όπου ο θάνατος έχει επέλθει πριν από τις 16 Σεπτεµβρίου 2026. Ωστόσο, προβλέπεται µία σηµαντική εξαίρεση: Εάν πριν από την ηµεροµηνία αυτή είχε ανατεθεί στους εκτελεστές η διαχείριση της κληρονοµίας, τότε από τις 16 Σεπτεµβρίου 2026 εφαρµόζεται το άρθρο 1989 του Αστικού Κώδικα, ανεξάρτητα από το πότε επήλθε ο θάνατος του κληρονοµουµένου. Η συγκεκριµένη διάταξη αποσκοπεί στην ενοποίηση του τρόπου διαχείρισης των κληρονοµιών και στην αποφυγή της ταυτόχρονης εφαρµογής διαφορετικών κανόνων δικαίου.
Το ευεργέτημα της απογραφής
Μεγάλη σηµασία έχει η µεταβατική διάταξη που αφορά το ευεργέτηµα της απογραφής. Οι κληρονόµοι προσώπων που έχουν αποβιώσει µέχρι τη δηµοσίευση του νέου νόµου και δεν είχαν δηλώσει εµπρόθεσµα την αποδοχή της κληρονοµίας µε το ευεργέτηµα της απογραφής αποκτούν µια δεύτερη ευκαιρία. Συγκεκριµένα, µέσα σε έξι µήνες από τη δηµοσίευση του νόµου µπορούν να ζητήσουν τον διορισµό δικαστικού επιµελητή και πραγµατογνωµόνων για τη διενέργεια απογραφής της κληρονοµίας, εφόσον δεν έχει ξεκινήσει διαδικασία αναγκαστικής εκτέλεσης κατά της προσωπικής τους περιουσίας και δεν συντρέχει άλλος λόγος απώλειας του δικαιώµατος. Η ρύθµιση αυτή αποκτά ιδιαίτερη αξία σε µια περίοδο κατά την οποία πολλές κληρονοµίες συνοδεύονται από σηµαντικά χρέη προς τράπεζες, ασφαλιστικά ταµεία και το ∆ηµόσιο.
Διατάξεις που καταργούνται
Από τις 16 Σεπτεµβρίου 2026 καταργούνται επίσης µια σειρά από ειδικές διατάξεις που ίσχυαν µέχρι σήµερα. Μεταξύ άλλων, καταργείται:
- η ερµηνευτική διάταξη για τους κληρονόµους που ενηλικιώνονται,
- η ειδική πρόβλεψη για το κληρονοµικό δικαίωµα των µερών συµφώνου συµβίωσης,
- η διάταξη που αφορούσε την παραίτηση αλλοδαπού συζύγου από κληρονοµικά δικαιώµατα,
- η ειδική ρύθµιση για τις διαθήκες ατόµων που νοσηλεύονται ή φιλοξενούνται σε ιδιωτικές µονάδες περίθαλψης. Οι καταργήσεις αυτές εντάσσονται στη γενικότερη προσπάθεια απλοποίησης και συστηµατοποίησης του Κληρονοµικού ∆ικαίου.