Σημαντικές αλλαγές φέρνει το νέο κληρονομικό δίκαιο, το οποίο τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση από το Υπουργείο Δικαιοσύνης έως τις 20 Απριλίου 2026. Οι καινοτομίες εστιάζουν στη διεύρυνση των δικαιούχων σύνταξης διαθήκης, στη χρήση τεχνικών μέσων για άτομα με προβλήματα υγείας, καθώς και στη θεσμοθέτηση της συνδιαθήκης. Μετά την ολοκλήρωση της διαβούλευσης, το νομοσχέδιο θα κατατεθεί προς ψήφιση στη Βουλή.
Οι διατάξεις που αλλάζουν έπειτα από σχεδόν 80 χρόνια
Συγκεκριμένα, για πρώτη φορά δίνεται η δυνατότητα σύνταξης διαθήκης από πρόσωπο που έχει συμπληρώσει το 16ο έτος της ηλικίας του. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι και ένας ανήλικος θα μπορεί, παρά την ηλικία του, να συντάσσει διαθήκη και να αποφασίζει για την τύχη και τη διαχείριση της κληρονομίας του, όσο και αν αυτό στην πρώτη ανάγνωση… ξενίζει.
Σε ό,τι αφορά τα άτομα με αναπηρία, με το νέο κληρονομικό δίκαιο υπάρχει σαφής πρόβλεψη ότι θα μπορούν να συντάξουν διαθήκη με τη βοήθεια της τεχνολογίας, όπως φωνητική υποστήριξη.
Η τεχνολογία αξιοποιείται, ώστε ακόμα και ο διαθέτης με συγκεκριμένα προβλήματα υγείας, όπως π.χ. αυτά που συνδέονται με τη δυνατότητα να μιλήσει, να μην αντιμετωπίζεται από τον νομοθέτη στην πράξη διαφορετικά. Υπό αυτό το πρίσμα ο νομοθέτης λαμβάνει πρόνοια να μπορεί να συντάσσεται η διαθήκη με τα τεχνολογικά και ψηφιακά εργαλεία που παρέχονται με στόχο την έκφραση της ελεύθερης βούλησης κληρονομούμενου με ιδιαιτερότητες. Συγκεκριμένα, στο νομοσχέδιο, στο άρθρο με τίτλο «Δήλωση της θέλησης του διαθέτη», προβλέπεται ρητά ότι ο διαθέτης δηλώνει προφορικά την τελευταία του βούληση ενώπιον συμβολαιογράφου και των λοιπών προσώπων που συμπράττουν. Ο διαθέτης μπορεί να υπαγορεύει από σχέδιο ή να κάνει χρήση σημειώσεων. Σε περίπτωση σοβαρής αναπηρίας λόγου, ο διαθέτης μπορεί να χρησιμοποιεί μηχανικά ή ηλεκτρονικά μέσα που επιτρέπουν τη φωνητική απόδοση της γραφής του ή να προσλαμβάνει διερμηνέα σε περίπτωση που ο διαθέτης αγνοεί την ελληνική γλώσσα.
Αντίθετα, αυστηρές προβλέψεις περιλαμβάνονται στο σχέδιο νόμου για άτομα που νοσηλεύονται, καθώς επίσης ρητά απαγορεύεται η διαθήκη σε όσους νοσηλεύονται σε νοσοκομείο, οίκους ευγηρίας, ιδρύματα περίθαλψης και άλλα, με κληρονόμους άτομα που υπηρετούν ή έχουν άμεση σχέση με τη διοίκηση αυτών των ιδρυμάτων ή παρέχουν υπηρεσίες σε αυτά.
Ο περιορισμός αυτός, όπως λένε ειδικοί, στοχεύει στην προστασία του κληρονομούμενου που σε κρίσιμες περιόδους κατά τη νοσηλεία του ή την παραμονή του σε οίκο ευγηρίας ή ίδρυμα καθίσταται ιδιαίτερα ευάλωτος, ενώ πολλές φορές είναι εξαρτημένος από συγκεκριμένο κύκλο προσώπων τα οποία ο νομοθέτης αφήνει εκτός του κάδρου της κληρονομιάς.
Η διάταξη είναι σαφής και δεν αφήνει παρερμηνείες. Στο πλαίσιο αυτό προβλέπεται ότι ιδιόγραφες διαθήκες που συντάσσονται από πρόσωπα τα οποία νοσηλεύονται ή περιθάλπονται σε νοσοκομεία, κλινικές, μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων ή άλλα θεραπευτήρια, κατά τη διάρκεια της νοσηλείας τους ή εντός τριών μηνών από τη διακοπή της, θεωρούνται άκυρες κατά το μέρος που αφήνουν περιουσιακά στοιχεία σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα που ανήκουν, διοικούν ή απασχολούνται με οποιονδήποτε τρόπο στις δομές αυτές. Εξαίρεση προβλέπεται μόνο για τις περιπτώσεις όπου τα πρόσωπα αυτά καλούνται ούτως ή άλλως στην εξ αδιαθέτου διαδοχή. Το σχέδιο νόμου διευκρινίζει ακόμη ότι τυχόν περιοδικές διακοπές της περίθαλψης, όταν αυτές είναι μικρότερες των τριών μηνών και επαναλαμβάνονται διαδοχικά, δεν θεωρείται ότι διακόπτουν ουσιαστικά τη νοσηλεία.
Ως εκ τούτου, διαθήκες που συντάσσονται υπό αυτές τις συνθήκες και ευνοούν προσωπικό ή διοίκηση νοσηλευτικών ιδρυμάτων εξακολουθούν να θεωρούνται άκυρες, ενισχύοντας το προστατευτικό πλαίσιο για τους ηλικιωμένους και τους ασθενείς.
Ιστορικές αλλαγές
Όπως αναφέρει η εφημερίδα “Τα Νέα”, το νέο κληρονομικό δίκαιο φέρνει όμως ιστορικές αλλαγές, εισάγοντας τις κληρονομικές συμβάσεις και τη συνδιαθήκη.
Δηλαδή, για πρώτη φορά με τη σφραγίδα του νομοθέτη ανοίγει ο δρόμος επιτρέποντας σε περισσότερα άτομα να διαθέσουν από κοινού την περιουσία τους, κάτι που μέχρι σήμερα δεν προβλέπεται με βάση τις ισχύουσες διατάξεις. Ωστόσο, με το νομοσχέδιο δίνεται η δυνατότητα της κοινής διαθήκης (συνδιαθήκη) από περισσότερα πρόσωπα (π.χ. σύζυγοι) με κοινή βούληση, η οποία ισχύει ως κληρονομική σύμβαση. Θεσμός που επίσης εισάγεται για πρώτη φορά στη χώρα μας και σε λίγο καιρό θα ισχύει και στην Ελλάδα, όπως συμβαίνει και σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη.
Συγκεκριμένα, στο σχέδιο νόμου του νέου κληρονομικού δικαίου υπάρχει αυτοτελής διάταξη που επιγράφεται «Συνδιαθήκη», ορίζοντάς την ως την πράξη στην οποία συμπλέκονται οργανικά οι τελευταίες βουλήσεις περισσοτέρων, που μπορεί να ισχύσει ως κληρονομική σύμβαση αν συνάγεται ότι οι συνδιαθέτες είχαν βούληση δέσμευσης.
Τέλος, αλλαγές έρχονται και στη σύνταξη της δημόσιας και της μυστικής διαθήκης, που θα συντάσσονται ενώπιον συμβολαιογράφου με τη σύμπραξη μόνο δύο μαρτύρων, και όχι τριών, όπως απαιτείται μέχρι σήμερα.
Αξίζει να σημειωθεί ότι σε αυτές τις περιπτώσεις ως μάρτυρες για σύνταξη διαθήκης δεν μπορούν να συμπράττουν όποιοι δεν έχουν καθόλου όραση ή ακοή, συνεργάτες ή υπάλληλοι του συμβολαιογράφου και όποιοι δεν γνωρίζουν την ελληνική γλώσσα.