Το προσωρινό πλαίσιο των κρατικών ενισχύσεων– με την ονομασία Middle East Crisis Temporary State Aid Framework (METSAF)- που επιτρέπει στα κράτη-μέλη της ΕΕ -να στηρίξουν τους τομείς της οικονομίας τους που έχουν εκτεθεί από τις επιπτώσεις του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ παρουσίασε η Εκτελεστική Αντιπρόεδρος, αρμόδια για τον Ανταγωνισμό, Τερέζα Ριμπέρα Ροντρίγκες.
Ο πόλεμος άλλωστε έχει φέρει σημαντικές αυξήσεις στις διεθνείς τιμές πετρελαίου, του φυσικού αερίου και των λιπασμάτων. Ειδικότερα, το νέο πλαίσιο, METSAF καλύπτει τη γεωργία, την αλιεία και υδατοκαλλιέργεια, τις χερσαίες μεταφορές (οδικές, σιδηροδρομικές, εσωτερικές πλωτές) και τις ενδοενωσιακές θαλάσσιες μεταφορές μικρών αποστάσεων.
Αξίζει να σημειωθεί πως, τα κράτη-μέλη της ΕΕ μπορούν να αντισταθμίσουν έως το 70% των πρόσθετων δαπανών σε όλους αυτούς τους τομείς, όπου υπάρχουν επιπτώσεις από τις αυξήσεις στις τιμές των καυσίμων ή των λιπασμάτων.
Επίσης επισημαίνεται πως με την ενεργοποίηση του METSAF, τροποποιείται προσωρινά το υφιστάμενο πλαίσιο CISAF για τις ενεργοβόρες βιομηχανίες. Δηλαδή αυξάνεται το ποσοστό ενίσχυσης για το κόστος ηλεκτρισμού αναφορικά με την επιλέξιμη κατανάλωση σε έως 70% από 50%.
Η εφαρμογή του πλαισίου
Αυτό πρακτικά σημαίνει πως κάθε κράτος-μέλος της ΕΕ θα σχεδιάζει και θα κοινοποιεί στην Κομισιόν το δικό του καθεστώς ενίσχυσης, του οποίου η έγκριση θα γίνεται με ταχύτατους ρυθμούς.
Μετά, η αρμόδια Εθνική Αρχή του κράτους θα το εφαρμόζει στην πράξη και θα χορηγεί τις ενισχύσεις στις επιχειρήσεις.
Ο υπολογισμός του ποσού της ενίσχυσης θα γίνεται βάσει της διαφοράς μεταξύ της τρέχουσας τιμής αγοράς και ενός ιστορικού σημείου αναφοράς που ορίζει κάθε κράτος, πολλαπλασιαζόμενης επί την ποσότητα κατανάλωσης καυσίμου ή λιπάσματος της επιχείρησης βάσει των προ-κρίσης δεδομένων της.
Προβλέπονται δύο οδοί:
Η μία είναι η κανονική. Σε αυτήν απαιτείται αναλυτική τεκμηρίωση της πραγματικής κατανάλωσης και δεν υπάρχει ανώτατο όριο ποσού πέραν από το 70% των επιπρόσθετων δαπανών. Η απλοποιημένη επιτρέπει στα κράτη να χρησιμοποιούν ‘proxies’ (αριθμό οχημάτων, καλλιεργούμενη έκταση κ.λπ.) χωρίς λεπτομερή τεκμηρίωση από τον δικαιούχο, με ανώτατο ποσό τα 50.000 ευρώ ανά επιχείρηση. Επιπλέον, η εθνική αρχή μπορεί να καταβάλει προκαταβολικά την ενίσχυση βάσει εκτιμήσεών της, διενεργώντας εκ των υστέρων έλεγχο και ανακτώντας τυχόν αχρεωστήτως καταβληθέντα ποσά εντός 6 μηνών από τη λήξη της επιλέξιμης περιόδου.
Η άλλη είναι η επιλέξιμη περίοδος. Αυτή είναι αναδρομική, αρχίζει από την 1η Μαρτίου 2026 και λήγει στις 31 Δεκεμβρίου 2026.
Ωστόσο, οι επιχειρήσεις που βρίσκονταν ήδη σε οικονομική δυσχέρεια πριν από τις 28 Φεβρουαρίου 2026 δεν δικαιούνται να λάβουν ενίσχυση. Αυτό δεν αφορά τις πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις που δεν τελούν υπό καθεστώς αφερεγγυότητας.
Κάθε κράτος-μέλος της ΕΕ υποχρεούται να δημοσιεύει σε δημόσια βάση δεδομένων τις ατομικές ενισχύσεις με τζίρο άνω των 100.000 ευρώ και να τις τηρεί σε αρχεία για διάστημα 10 ετών .
Όπως τόνισε η Εκτελεστική Αντιπρόεδρος Τερέζα Ριμπέρα κατά την παρουσίαση του πλαισίου, « η καθαρή οικονομία θα μας θωρακίσει από τις ενεργειακές κρίσεις του μέλλοντος», ωστόσο οι πρόσφατες αυξήσεις των τιμών απαιτούν άμεση απόκριση που να διατηρεί ανέπαφη την αναπτυξιακή τροχιά των βασικών παραγωγικών κλάδων της Ένωσης.
Αξίζει να σημειωθεί πως το METSAF εντάσσεται στο άρθρο 107(3)(γ) ΣΛΕΕ, το οποίο εξουσιοδοτεί ρητά η Κομισιόν – και μόνο αυτήν – μπορεί να κρίνει ποιες κρατικές ενισχύσεις είναι συμβατές με την εσωτερική αγορά. Ο έλεγχος των κρατικών ενισχύσεων είναι εκ Συνθήκης αρμοδιότητα της Κομισιόν, χωρίς συννομοθετική διαδικασία.
Με άλλα λόγια, το METSAF ισχύει από σήμερα και δεν απαιτείται καμία επιπλέον νομοθετική έγκριση σε επίπεδο ΕΕ.
Ο «σταθμός» που απομένει είναι η κοινοποίηση και έγκριση των επιμέρους εθνικών καθεστώτων. και η διαδικασία γίνεται αποκλειστικά μεταξύ κάθε κράτους-μέλους και της Κομισιόν.
Οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου
Σημειώνεται δε πως η τιμή του αργού πετρελαίου (brent) αυξήθηκε άνω του 50% και η τιμή του φυσικού αερίου εμφάνισε μια άνοδο σχεδόν 85% πριν αρχίσει να υποχωρεί ελαφρώς. Ωστόσο, η επίθεση που έγινε στις εγκαταστάσεις του μεγαλύτερου τερματικού υγροποιημένου αερίου στον κόσμο, LNG Ras Laffan του Κατάρ, επιδείνωσε περαιτέρω την κατάσταση.
Για τον αγροτικό τομέα, οι τιμές των αζωτούχων λιπασμάτων εκτινάχθηκαν 61%, δηλαδή πάνω από τον μέσο όρο του 2024. Οι τιμές του ναυτιλιακού καυσίμου στα αλιευτικά λιμάνια της ΕΕ ξεπέρασαν το σημείο ισορροπίας του στόλου, ενώ στις οδικές μεταφορές η τιμή του diesel αυξήθηκε κατά περίπου 21% σε σχέση με τον Μάρτιο του 2025.
στο 
