Σε ανακοινώσεις για ένα τετραετές πλάνο αντιμετώπισης του στεγαστικού προβλήματος αναμένεται να προχωρήσει ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης. Το σχέδιο περιλαμβάνει παρεμβάσεις δύο ταχυτήτων, με βασική επιδίωξη την επαναφορά στην αγορά όσο το δυνατόν περισσότερων από τα περίπου 800.000 ακίνητα που υπολογίζεται ότι παραμένουν κλειστά πανελλαδικά.
Πυρήνας του σχεδίου είναι η επαναφορά των κλειστών κατοικιών στην αγορά, εξέλιξη που θα αντιμετωπίσει την έλλειψη διαθέσιμων σπιτιών και θα συγκρατήσει τις τιμές πώλησης και τα ενοίκια. Το πλάνο περιλαμβάνει 15 άμεσα και μακροπρόθεσμα μέτρα, καθώς και θεσμικές παρεμβάσεις που στοχεύουν στη διαρκή ισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης.
Άμεσα μέτρα
Σύμφωνα με τον Ελεύθερο Τύπο της Κυριακής, τα άμεσα μέτρα που θα ανακοινωθούν στη ΔΕΘ θα είναι πέντε μέτρα που ισχύουν σήμερα και μέχρι και το τέλος του χρόνου και θα παραταθούν. Συγκεκριμένα, θα παραταθούν:
1 Η αναστολή της επιβολής ΦΠΑ 24% στις νεόδμητες οικοδομές.
2 Η επιβολή φόρου υπεραξίας 15% στις αγοραπωλησίες ακινήτων.
3 Η φοροαπαλλαγή για 3 έτη, σε όσους ανοίγουν κλειστά σπίτια, για να τα διαθέσουν σε μακροχρόνια μίσθωση.
4 Η έκπτωση φόρου σε όσους ανακαινίζουν τα σπίτια τους αλλά δεν μπορούν να ενταχθούν, λόγω εισοδηματικών και περιουσιακών κριτηρίων, σε κάποια από τα προγράμματα με επιδότηση. Το πρόγραμμα, κατά γενική ομολογία, δεν… περπάτησε. Για αυτόν τον λόγο η παράταση είναι πολύ πιθανό να συνοδευτεί και από πρόσθετα κίνητρα.
5 Στα άμεσα μέτρα που θα αρχίσουν να υλοποιούνται από φέτος περιλαμβάνεται το πρόγραμμα «Ανακαινίζω» των 500 εκατ. ευρώ, το οποίο για κλειστά ακίνητα που θα διατεθούν για μακροχρόνια ενοικίαση με σταθερό ενοίκιο για 3 χρόνια θα δίνεται επιδότηση 95%. Οι τελικές αιτήσεις θα αρχίσουν να κατατίθενται τον Σεπτέμβριο. Το πρόγραμμα «Σπίτι μου ΙΙΙ», το οποίο θα απορροφήσει τουλάχιστον 1 δισ. ευρώ από κοινοτικούς πόρους, το οποίο θα ακολουθήσει τα δύο πρώτα αντίστοιχα προγράμματα με βελτιώσεις στις διαδικασίες, ώστε να ολοκληρώνεται χωρίς καθυστερήσεις και χωρίς κενά.
Μάλιστα, αναμένεται, αυτήν τη φορά, να εφαρμοστεί στο γαλλικό μοντέλο του Prêt à Taux Zéro (PTZ), δηλαδή του άτοκου δανείου που χρησιμοποιείται στη Γαλλία, για να βοηθήσει νοικοκυριά να αποκτήσουν κύρια κατοικία.
Η φιλοσοφία είναι ότι η κρατική βοήθεια δεν καλύπτει αναγκαστικά ολόκληρη την αγορά του ακινήτου, αλλά λειτουργεί συμπληρωματικά προς την τραπεζική χρηματοδότηση, μειώνοντας σημαντικά το πραγματικό κόστος δανεισμού. Το «Σπίτι μου ΙΙΙ» αναμένεται να καλύψει άλλους 16.000 δικαιούχους.
Μακροπρόθεσμα μέτρα
Σε μεσομακροπρόθεσμο επίπεδο, προβλέπεται μια σειρά μέτρων που θα αφορούν, σύμφωνα με τον Ελεύθερο Τύπο:
1. Δημιουργία Εξειδικευμένου Ταμείου – Θεματοφύλακα, για κοινωνική κατοικία: Το Ταμείο θα χρηματοδοτεί την ανάπτυξη κοινωνικής και προσιτής κατοικίας. Η λογική είναι το Ταμείο να λειτουργεί ανακυκλούμενα: τα έσοδα από τις κατοικίες θα επιστρέφουν στον μηχανισμό και θα χρησιμοποιούνται για νέες επενδύσεις. Ως αρχικό κεφάλαιο αναφέρονται ενδεικτικά 20-25 εκατ. ευρώ, με στόχο στη συνέχεια να κινητοποιηθούν πολύ μεγαλύτεροι δημόσιοι, ευρωπαϊκοί και ιδιωτικοί πόροι.
Μέσω του Ταμείου το Δημόσιο στοχεύει να προσελκύσει ιδιωτικά κεφάλαια στην κατασκευή κοινωνικών και προσιτών κατοικιών.
Τα κίνητρα μπορούν να περιλαμβάνουν χαμηλότοκα δάνεια, εγγυήσεις και επιδότηση επιτοκίου, ώστε να μειώνεται το κόστος χρηματοδότησης των επενδύσεων.
Σε αντάλλαγμα, οι κατοικίες που θα δημιουργούνται θα πρέπει να διατίθενται με όρους κοινωνικής ή προσιτής στέγασης και όχι απλώς να πωλούνται ή να ενοικιάζονται ελεύθερα στις τιμές της αγοράς.
Παράλληλα, θα δώσει αναξιοποίητη γη σε νησιά, προκειμένου να κατασκευάζονται κατοικίες για εργαζομένους και νοικοκυριά που δυσκολεύονται να βρουν στέγη. Στην περίπτωση αυτή, ο ιδιώτης ανάδοχος θα αναλαμβάνει την ανάπτυξη των κατοικιών, αλλά μέρος τους θα πρέπει να διατίθεται για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα με κοινωνικό ή προσιτό ενοίκιο. Προηγουμένως θα επιλέγονται οι περιοχές όπου υπάρχει πραγματική στεγαστική πίεση και θα γίνεται τεχνική και νομική ωρίμανση των δημόσιων εκτάσεων.
2. Δημιουργία Γραφείων Κοινωνικής Μίσθωσης: Το πιο πιθανό είναι να αξιοποιηθεί η δομή των Κέντρων Κοινότητας. Τα γραφεία θα λειτουργούν ως «μεσάζοντες» ανάμεσα στους ιδιοκτήτες διαθέσιμων κατοικιών και τα νοικοκυριά που έχουν ανάγκη από προσιτή στέγη. Θα καταγράφουν ακίνητα, θα υποστηρίζουν τη διαδικασία μίσθωσης και θα παρακολουθούν την εφαρμογή των συμβάσεων, δημιουργώντας ουσιαστικά μια οργανωμένη αγορά κοινωνικής μίσθωσης.
3. Εκσυγχρονισμός του συστήματος έκδοσης οικοδομικών αδειών: Στόχος να περιοριστούν οι καθυστερήσεις που εμποδίζουν την κατασκευή νέων κατοικιών. Το σχέδιο προβλέπει περαιτέρω ψηφιοποίηση των διαδικασιών, καλύτερη αξιοποίηση του e-Αδειες και του Ενιαίου Ψηφιακού Χάρτη, διαλειτουργικότητα των πληροφοριακών συστημάτων και αυτοματοποιημένους ελέγχους.
4. Πολεοδομικά κίνητρα για περισσότερες κοινωνικές κατοικίες: Μέσα στα μέτρα που προωθούνται είναι η παροχή πρόσθετων πολεοδομικών κινήτρων σε ιδιώτες, αρκεί ένα μέρος των ακινήτων να διατίθεται σε κοινωνική κατοικία, δηλαδή με προσιτό ενοίκιο. Η παρέμβαση μπορεί να εφαρμοστεί τόσο σε νέες αναπτύξεις όσο και σε μεγάλα ανενεργά ή υποαξιοποιημένα ακίνητα μέσα στις πόλεις.
5. Πλατφόρμα για τη στέγαση φοιτητών: Στην πλατφόρμα οι ενδιαφερόμενοι θα μπορούν να βρίσκουν κατοικίες, αλλά και συγκατοίκους, προκειμένου να μοιράζονται το ενοίκιο και τα υπόλοιπα έξοδα. Στην πλατφόρμα θα μπορούν να καταχωρίζονται από ιδιοκτήτες ακίνητα κατάλληλα για συγκατοίκηση, ενώ εξετάζεται η σύνδεση του συστήματος με το φοιτητικό στεγαστικό επίδομα.
6. Πλατφόρμα για τη στέγαση δημοσίων υπαλλήλων σε νησιωτικές περιοχές με μεγάλη στεγαστική πίεση: Μέσω αυτής θα καταγράφονται, αφενός, οι ανάγκες των εργαζομένων και, αφετέρου, τα διαθέσιμα ακίνητα. Στόχος είναι να γίνεται αντιστοίχιση προσφοράς και ζήτησης και να γνωρίζει το κράτος εγκαίρως σε ποιες περιοχές υπάρχει σοβαρό πρόβλημα.
7. Νέο καθεστώς Golden Visa: Η νέα στρατηγική προτείνει μία νέα ειδική κατηγορία Golden Visa, με εντελώς διαφορετική λογική από την απλή αγορά ενός ακινήτου. Ο επενδυτής θα μπορεί να αποκτά χαρτοφυλάκιο περισσότερων ακινήτων, αλλά θα αναλαμβάνει την υποχρέωση να τα διαθέτει αποκλειστικά σε μακροχρόνια μίσθωση για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
8. Νέος μηχανισμός για την αστεγία: Δημιουργείται ένα πιο οργανωμένο σύστημα αντιμετώπισης της αστεγίας, με έγκαιρη καταγραφή και διάγνωση των στεγαστικών αναγκών. Προβλέπεται πληροφοριακό σύστημα καταγραφής, παρακολούθηση των ωφελουμένων, αξιολόγηση των υφιστάμενων δομών, εκπαίδευση των στελεχών και καλύτερη διασύνδεση των ανθρώπων που βρίσκονται σε στεγαστική επισφάλεια με τις κοινωνικές υπηρεσίες. Ο προϋπολογισμός της παρέμβασης ανέρχεται σε περίπου 1,81 εκατ. ευρώ.
9. Μειωμένος ΦΠΑ για κοινωνικές κατοικίες: Ενα ακόμη φορολογικό κίνητρο αφορά την εφαρμογή μειωμένου ΦΠΑ στην κατασκευή κοινωνικών και προσιτών κατοικιών. Στόχος δεν είναι μια οριζόντια μείωση του ΦΠΑ σε κάθε νεόδμητο σπίτι, αλλά η μείωση του κόστους για κατασκευές που θα δεσμεύονται για κοινωνική ή οικονομικά προσιτή στέγαση.
Στην Πορτογαλία, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις εφαρμόζεται μειωμένος ΦΠΑ 6%, ενώ στη Γαλλία αντίστοιχες στεγαστικές παρεμβάσεις μπορούν να υπαχθούν σε μειωμένη φορολόγηση, ανάλογα με το πρόγραμμα και τις προϋποθέσεις. Η δυνατότητα αυτή συνδέεται και με το ευρωπαϊκό πλαίσιο ΦΠΑ, το οποίο επιτρέπει στα κράτη-μέλη μεγαλύτερη ευελιξία για κοινωνικού χαρακτήρα στεγαστικές πολιτικές.
10. Δείκτης τιμών ακινήτων: Η τελευταία νέα πρόταση είναι η δημιουργία Εθνικού Δείκτη Τιμών Ακινήτων, ώστε η Πολιτεία να γνωρίζει με μεγαλύτερη ακρίβεια πόσο κοστίζει η κατοικία σε κάθε περιοχή. Ο δείκτης θα αξιοποιεί στοιχεία από αγοραπωλησίες, μισθώσεις, τραπεζικές αποτιμήσεις, φορολογικά δεδομένα και άλλες πηγές της αγοράς, ενώ θα λαμβάνει υπ’ όψιν χαρακτηριστικά όπως η θέση, το μέγεθος, η ποιότητα και η ενεργειακή κατάσταση του ακινήτου. Η στρατηγική αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο τα δεδομένα του να χρησιμοποιηθούν για τον σχεδιασμό κανόνων σχετικά με τις αυξήσεις των ενοικίων ή άλλων παρεμβάσεων ρύθμισης της αγοράς, εφόσον αυτό κριθεί αναγκαίο.
στο 
